Błonnik ma opinię składnika, o którym wszyscy słyszeli i którego mało kto pilnuje. Tymczasem to on w dużej mierze decyduje o tym, jak regularnie pracują jelita. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał, że 25 g błonnika dziennie to ilość wystarczająca do prawidłowej pracy jelit u dorosłych.1 Kanapka z białego pieczywa, kawa i obiad „na szybko” dają często mniej niż połowę tej ilości.

Nie chodzi o to, żeby pić błonnik zamiast jeść warzywa. Chodzi o prosty nawyk, który dołoży kilka gramów rano albo w pracy, kiedy na porządny posiłek nie ma czasu.

Gdzie właściwie jest ten błonnik

Najwięcej mają produkty, które i tak lądują w koktajlach: płatki i otręby owsiane, nasiona, owoce jedzone ze skórką i suszone śliwki. Kilka przykładów w porcjach, których używamy w przepisach poniżej:

Jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć: błonnik potrzebuje wody. Jeśli zwiększasz jego ilość, rób to stopniowo, przez tydzień czy dwa, i pij więcej płynów. Inaczej zamiast lżejszego brzucha można dostać wzdęcia.

Dwa rodzaje błonnika, dwa różne zadania

W tabelach wartości odżywczych błonnik podaje się jedną liczbą, ale w praktyce to kilka różnych substancji. W dużym uproszczeniu dzieli się go na dwie grupy i obie przydają się w koktajlu.

Płatki owsiane na drewnianej łyżceNasiona chia wysypane ze słoika

Rozpuszczalny

W kontakcie z płynem pęcznieje i tworzy żel. To dlatego koktajl z owsem, siemieniem albo chia gęstnieje, kiedy chwilę postoi.

Najwięcej: płatki i otręby owsiane, siemię lniane, chia, jabłka.

Świeże malinyOtręby owsiane w misce

Nierozpuszczalny

Nie rozpuszcza się w wodzie, ale ją wiąże i zwiększa objętość treści jelit. Odpowiada za to, że pestki i skórki czuć w koktajlu.

Najwięcej: skórki owoców, pestki malin i kiwi, otręby.

Większość produktów zawiera oba rodzaje naraz, tylko w różnych proporcjach. Dlatego w każdym przepisie łączymy dwa, trzy źródła błonnika zamiast jednego. I dlatego żadnego z koktajli nie przecedzamy: to, co zostałoby na sitku, to w dużej części właśnie błonnik.

Blender czy shaker?

Te dwa sprzęty często się myli, a robią zupełnie różne rzeczy. W kuchni przydaje się blender, a w torbie shaker.

Blender

Rozdrabnia całe owoce, warzywa, liście i namoczone suszone śliwki. Potrzebny do koktajli, w których błonnik pochodzi z owoców razem ze skórką.

Shaker

Niczego nie zmiksuje na gładko, ale w kilkanaście sekund połączy kefir lub mleko z otrębami, mielonym siemieniem, chia czy kakao. Do pracy, na trening, w podróż.

Do testów w redakcji używaliśmy blendera Sangcon 5 w 1. Ma dzbanek do koktajli dla dwóch, trzech osób, mniejszy kubek na jedną porcję, młynek, w którym zmielisz siemię lniane tuż przed użyciem, oraz pojemnik do siekania. Nie jest to sprzęt do kruszenia lodu przez kilka minut. Silnik ma 350 W i jeden cykl pracy nie powinien przekraczać 60 sekund. Do koktajli z owoców i płynu w zupełności wystarcza.

Sześć koktajli: cztery z blendera, dwa z shakera

Każdy przepis to jedna duża szklanka. Ilość błonnika podajemy w przybliżeniu, liczoną z tabeli powyżej.

Owsiany koktajl z kefirem w słoikach

Owsiany z kefirem

Blenderok. 8 g błonnika5 minutCo daje jelitom

Składniki

  • 250 ml kefiru
  • 1 dojrzały banan
  • 3 łyżki płatków owsianych
  • 1 łyżka mielonego siemienia lnianego
  • szczypta cynamonu

Przygotowanie

  1. Płatki zalej kefirem w dzbanku i odstaw na 5 minut, żeby zmiękły.
  2. Dodaj banana w kawałkach, siemię i cynamon.
  3. Miksuj 30–40 sekund na wyższej prędkości.

Na zapas lepiej nie robić: po godzinie siemię mocno gęstnieje.

Zielony koktajl z kiwi i miętą w szklance

Zielony z kiwi

Blenderok. 7 g błonnika5 minutCo daje jelitom

Składniki

  • 2 zielone kiwi, obrane
  • garść młodego szpinaku (ok. 30 g)
  • pół jabłka ze skórką
  • 150 ml zimnej wody
  • sok z ćwiartki limonki
  • łyżeczka miodu, jeśli kiwi są kwaśne

Przygotowanie

  1. Do dzbanka wlej najpierw wodę, potem włóż szpinak.
  2. Dodaj kiwi i jabłko pokrojone na ćwiartki, bez gniazda nasiennego.
  3. Zacznij od kilku impulsów, potem miksuj 40 sekund.

Płyn na spód, liście w środku, owoce na górę. W tej kolejności szpinak nie zostaje w kawałkach.

Jogurt naturalny ze śliwkami w miseczce

Śliwkowy z jogurtem

Blenderok. 6 g błonnika20 minut z moczeniemCo daje jelitom

Składniki

  • 5 suszonych śliwek bez pestek
  • 200 g jogurtu naturalnego
  • 100 ml mleka
  • 1 łyżka otrąb owsianych
  • 1 łyżeczka kakao

Przygotowanie

  1. Śliwki zalej gorącą wodą na 15 minut, odcedź.
  2. Przełóż je do kubka 530 ml razem z jogurtem, mlekiem, otrębami i kakao.
  3. Miksuj 40 sekund, aż skórki śliwek całkiem znikną.

Smakuje jak deser, więc dobrze sprawdza się też po obiedzie zamiast czegoś słodkiego.

Koktajl z malin i buraka w szklance na nóżce

Malina i burak

Blenderok. 12 g błonnika5 minutCo daje jelitom

Składniki

  • 100 g malin, mogą być mrożone
  • 1 mały ugotowany burak (ok. 80 g)
  • 200 ml maślanki
  • 1 łyżka nasion chia

Przygotowanie

  1. Wlej maślankę, dodaj buraka w kostce i maliny.
  2. Mrożone owoce rozbij kilkoma impulsami, potem miksuj 40 sekund.
  3. Wsyp chia, zamieszaj łyżką i odstaw na 5 minut.

Najwięcej błonnika ze wszystkich sześciu. Jeśli dopiero zaczynasz, pij połowę rano i połowę po południu.

Dwa kolejne przepisy nie wymagają blendera. Wystarczy shaker z metalową kulką, która rozbija grudki. Bez niej otręby i kakao zostają na dnie.

Kefir z otrębami w szklance z listkiem mięty

Kefir z otrębami

Shakerok. 5 g błonnika2 minuty i 5 minut czekaniaCo daje jelitom

Składniki

  • 300 ml kefiru
  • 2 łyżki otrąb owsianych
  • 1 łyżka mielonego siemienia lnianego
  • łyżeczka miodu

Przygotowanie

  1. Wlej kefir, wsyp otręby, siemię i miód, wrzuć kulkę.
  2. Zakręć i wstrząsaj 20–30 sekund.
  3. Odstaw na 5 minut, żeby otręby napęczniały, i wstrząśnij jeszcze raz.

Siemię możesz zmielić wieczorem w młynku blendera i trzymać w słoiku w lodówce przez kilka dni.

Pudding kakaowy z chia w szklance z truskawkami

Kakao z chia

Shakerok. 6 g błonnika2 minuty i 10 minut czekaniaCo daje jelitom

Składniki

  • 300 ml zimnego mleka lub napoju owsianego
  • 1 łyżka kakao bez cukru
  • 1 łyżka nasion chia
  • łyżeczka miodu lub syropu klonowego

Przygotowanie

  1. Najpierw wlej mleko, dopiero potem kakao i chia. Kakao wsypane na dno lubi się zbijać.
  2. Wstrząsaj 20 sekund.
  3. Po 10 minutach wstrząśnij ponownie, chia zdąży napęcznieć.

Dobre na popołudniowy spadek energii w pracy, zamiast batonika z automatu.

W redakcji do tych dwóch przepisów używamy shakera BPN wykonanego przez BlenderBottle. Ma 828 ml pojemności, więc porcja z dodatkami mieści się z zapasem, a zakręcana pokrywka z klapką nie przecieka w torbie. Kulka ze stali nierdzewnej zostaje w środku i nie rdzewieje.

Pierwszy tydzień: od połowy porcji do pełnej szklanki

Jeśli na co dzień jesz mało błonnika, nie zaczynaj od koktajlu z 12 g. Tak ułożyliśmy pierwszy tydzień w redakcji: zaczynamy od połowy porcji z shakera i co dzień dokładamy trochę więcej.

  1. WtKefir z otrębamiShaker, ok. 5 g
  2. ŚrZielony z kiwiBlender, ok. 7 g
  3. CzwKakao z chiaShaker, ok. 6 g
  4. PtOwsiany z kefiremBlender, ok. 8 g
  5. SobŚliwkowy z jogurtemBlender, ok. 6 g
  6. NdMalina i burakBlender, ok. 12 g, można podzielić na dwa razy

To propozycja dla zdrowych dorosłych, nie plan żywieniowy. Koktajl jest dodatkiem do posiłków z warzywami i pełnym ziarnem, a nie ich zamiennikiem.

Pięć błędów, przez które koktajl nie daje tego, co mógłby

Najczęściej nie chodzi o przepis, tylko o drobiazgi w przygotowaniu. Te pięć zauważyliśmy u siebie w redakcji.

  1. Za dużo naraz

    Skok z kilkunastu do trzydziestu gramów błonnika w ciągu kilku dni to prosta droga do wzdęć. Dokładaj po kilka gramów na tydzień, jak w planie powyżej.

  2. Za mało płynu

    Błonnik pęcznieje, wchłaniając wodę. Jeśli wypijesz gęsty koktajl z otrębami i chia, a potem nic do obiadu, efekt może być odwrotny od zamierzonego.

  3. Przecedzanie przez sitko

    Pestki malin, skórki śliwek i drobinki otrąb, które zostają na sitku, to w dużej części właśnie błonnik. Lepiej miksować dłużej niż cedzić.

  4. Sok zamiast całych owoców

    Wyciskarka oddziela miąższ od soku. Szklanka soku jabłkowego ma tylko śladowe ilości błonnika, a całe średnie jabłko około 4 g.

  5. Obieranie owoców

    Sporą część błonnika jabłek i gruszek ma skórka. Wystarczy dobrze umyć owoc i usunąć gniazdo nasienne.

Co zrobić wieczorem, żeby rano zająć się tylko miksowaniem

Rano liczy się każda minuta. Część przygotowań można zrobić dzień wcześniej, ale nie wszystko dobrze znosi noc w lodówce.

Można wcześniej

  • Zmielić siemię w młynku i trzymać w słoiku w lodówce kilka dni.
  • Odmierzyć suche składniki do shakera albo słoika.
  • Pokroić dojrzałe banany i zamrozić je w woreczku.
  • Namoczyć suszone śliwki i odstawić do lodówki.
  • Przygotować kakao z chia, które przez noc zmieni się w pudding.

Lepiej rano

  • Miksowanie koktajli z płatkami i siemieniem, bo do rana zgęstnieją na papkę.
  • Krojenie jabłek, które szybko ciemnieją.
  • Łączenie kiwi z mlekiem czy jogurtem, bo koktajl robi się gorzki.
  • Mieszanie otrąb z kefirem w shakerze na zapas.

Co na ten temat mówią przepisy UE

Na etykietach żywności w Unii wolno używać tylko oświadczeń zdrowotnych zatwierdzonych przez Komisję Europejską. Trzy z nich dotyczą składników, które pojawiają się w naszych przepisach.

  • Błonnik z ziarna owsa przyczynia się do zwiększenia objętości stolca. To oświadczenie znajduje się w unijnym wykazie z 2012 roku.2
  • Świeże zielone kiwi przyczyniają się do prawidłowej pracy jelit przez zwiększenie częstotliwości wypróżnień. Korzystny efekt uzyskuje się przy spożyciu 200 g miąższu dziennie, czyli dwóch, trzech średnich owoców.3 Uwaga: oświadczenie dotyczy owoców jedzonych w całości lub w kawałkach, więc do koktajlu warto dorzucić też kiwi „do pogryzienia”.
  • Suszone śliwki pozytywnie ocenił EFSA w 2012 roku. Panel uznał, że mogą przyczyniać się do prawidłowej pracy jelit przy spożyciu 100 g dziennie.4

Jedna szklanka koktajlu nie zastąpi tych ilości. Pokazuje jednak, że produkty z naszych przepisów nie trafiły tu przypadkiem.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Czy koktajl może zastąpić śniadanie?

Owsiany z kefirem i śliwkowy z jogurtem są całkiem sycące, ale to wciąż napój. Jeśli pijesz go zamiast śniadania, dołóż kanapkę z pełnoziarnistego pieczywa albo garść orzechów.

Ile koktajli dziennie?

Jeden zupełnie wystarczy. Resztę błonnika najlepiej zbierać z warzyw, pełnoziarnistego pieczywa, kasz i roślin strączkowych.

Czy mogę używać mrożonych owoców?

Tak. Mrożenie nie zmienia ilości błonnika, a mrożone maliny czy banany dają gęstszy i chłodniejszy koktajl. Zacznij od kilku impulsów, żeby rozbić bryłki.

Czy koktajle nadają się dla dzieci?

W mniejszych porcjach tak, z wyjątkiem miodu, którego nie podaje się dzieciom poniżej pierwszego roku życia. Dzieci potrzebują mniej błonnika niż dorośli, więc pół szklanki zwykle wystarczy.

Jak szybko umyć blender po koktajlu?

Od razu po przelaniu koktajlu wlej do dzbanka ciepłą wodę z kroplą płynu do naczyń i uruchom na kilka sekund. Zaschnięte siemię i chia trudno potem domyć.

Mam chorobę jelit. Czy mogę pić te koktajle?

Zapytaj najpierw lekarza lub dietetyka. Przy niektórych chorobach jelit ilość i rodzaj błonnika dobiera się indywidualnie, a nasze przepisy są pomyślane dla zdrowych dorosłych.

Od czego zacząć

Wybierz jeden przepis i pij go przez tydzień, zamiast codziennie testować coś nowego. Najprościej zacząć od kefiru z otrębami w shakerze. Nie wymaga krojenia ani mycia blendera, a da się go zrobić nawet w pracy. Jeśli ci podejdzie, dołóż koktajl z blendera w weekend.

Źródła

  1. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2010). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for carbohydrates and dietary fibre. EFSA Journal 8(3):1462. doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1462
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych. eur-lex.europa.eu
  3. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1560 w sprawie oświadczenia zdrowotnego dotyczącego świeżych zielonych kiwi. eur-lex.europa.eu
  4. NutraIngredients (2012). EFSA pozytywnie ocenia oświadczenie dotyczące suszonych śliwek i pracy jelit. nutraingredients.com
  5. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2010). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for water. EFSA Journal 8(3):1459. doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1459

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.